رژ لب زیر برقع من | کلیشه‌های فمنیستی، ضدکلیشه‌های هندی

0
• مریم انصاری

فیلم سینمایی رژلب زیر برقع من (Lipstick Under My Burkha) فیلمی هندی به کارگردانی «الانکریتا شریواستاوا» محصول ۲۰۱۶ است. این فیلم ماجرای چهار زن در یک خانه اجاره‌ای قدیمی در هند است، زنی ۵۵ ساله که آرزوی ارتباط با مربی شنای بچه‌ها را دارد و به همین دلیل در کلاس شنا ثبت نام می‌کند و به وسیله تلفن با مربی ارتباط می‌گیرد (اوشا)، مادری که با وجود سه فرزند و همسری بی‌توجه و بی‌رحم، فروشنده‌ای موفق است و می‌خواهد در کارش پیشرفت کند (شیرین)، دختر آرایشگری که نمی‌تواند بین کسی که دوستش دارد و نامزدی که از طرف خانواده برایش در نظر گرفته شده یکی را انتخاب کند (لیلا) و دختر جوانی که از روبنده و برقعش بیزار است، با استفاده از برقع دزدی می کند دوست دارد شلوار جین بپوشد، رژلب قرمز بزند، خوانندگی کند و در دانشکده آزاد باشد (ریحانه). وجه تشابه تمام این زن‌ها، ناراضی بودن از وضع موجود است. ریحانه و شیرین که از خانواده‌ای مسلمان هستند، ناچارند با حجاب در انظار ظاهر شوند. اوشا با سن‌اش و قید و بندهای جامعه مشکل دارد و لیلا هم میخواهد در دنیایی متفاوت با محل زندگی فعلی‌اش همراه با عشقش زندگی کند.

در طول فیلم، همزمان با روایت زندگی این چهار زن، کتابی با نام رویای رژلب خوانده می‌شود که در آن، «رزی» رویای رسیدن به شاهزاده‌ای را در سر می‌پروراند و با رویاپردازی‌های او، چهار قهرمان فیلم هم برای رهایی از قید و بندهای خود تلاش می‌کنند و دست به تجارب جدید می‌زنند. در انتهای فیلم، وقتی اوشا به خاطر کارهای خلاف عرف و سنش از خانواده‌اش طرد شده، شیرین  مورد آزار همسرش قرار گرفته و از کارکردن منع شده، نامزد لیلا او را رها کرده زیرا متوجه ارتباط قبلی او شده و ریحانه هم به خاطر دزدی دستگیر شده و خانواده متعصبش او را زندانی کرده‌اند، چهار زن هنجار شکن با یکدیگر جمع می‌شوند، صفحات آخر کتاب را می‌خوانند و متوجه می‌شوند که رزی در داستان بدون دلیل به شاهزاده دلبسته و عشق واقعی او گل فروش محله بوده است. چهارزن با هم سیگار می‌کشند، می‌خندد و لابد تصمیم می‌گیرند مثل رزی، پس از رویاپردازی‌ها و تجربه کردن‌ها، دست از شاهزاده خیالی بکشند و گل فروش خودشان را پیدا کنند.

فیلم به دلیل طرح بیش از حد مسائل زنانه و وجود صحنه‌های اروتیک ابتدا نتوانست در هند مجوز پخش بگیرد. البته فیلم غیر از طرح بی‌پروای مسائل اروتیک و حتی پورنوگرافی صوتی (سکس تلفنی) به طور جدی به مسلمانان هم توهین می‌کند و این موضوع از نام فیلم (اشاره به برقع یا روبنده مشکی مخصوص مسلمانان)  تا متن آن قابل فهم است. کارگردان فیلم این ممنوعیت پخش را در دادگاه تجدید نظر، حمله به حقوق زنان دانست و نهایتا اداره سانسور هند، فیلم را صرفا برای بزرگسالان قابل پخش دانست.

فیلم ها و مستندهای متعددی با عناوینی شبیه عنوان این فیلم ساخته می‌شود زیرا فرهنگی غرب‌پرست و مخالفان حجاب همواره امور ناپسندی را به حجاب نسبت می‌دهند تا از این طریق، بیننده بیگانه با مفهوم حجاب را با معنای معوجی از آن آشنا کنند. در همین فیلم، پیام این است که زن دارای برقع هم مانند تمام زنان خواهان همه آزادی‌هایی است که با نماد رژلب قرمز از آنها یاد می‌شود و حالا که به اجبار سنت‌ها باید این برقع سیاه را تحمل کند، دلیل نمی‌شود از رویاهایش دست بکشد.

اما نکته اینجاست که رویایی که یک فمینیست برای یک زن متصور است، رویایی از جنس سیگار و مشروب و رابطه است، گو اینکه هیچ رویای دیگری برای یک زن وجود ندارد و زنان به خاطر فقدان اینهاست که آزادی و برابری ندارند. این فیلم ادعا دارد درباره برابری جنسیتی است اما در واقع نمایش حجم وسیعی از بی بند و باری است که حتی با نگاه به پوستر غیر اخلاقی فیلم هم قابل فهم است. با دست گذاشتن روی همه مسایل ضد اخلاقی، فیلم سعی دارد ثابت کند وقتی یک زن از هر طبقه اجتماعی و با هر سن و سالی بتواند از هر قید و بندی رها باشد و هر عمل شنیعی را انجام دهد، آزاد محسوب می شود. یک دیالوگ شعاری هم در دهان ریحانه گذاشته می‌شود که در فضای دانشجویی در اعتراض به قانون منع پوشیدن جین بگوید: ما حق زندگی می‌خواهیم، حق جین پوشیدن!

این دقیقا همان سوءتفاهمی است که سال‌هاست گریبان فمنیست‌ها و مدعیان حقوق زنان را گرفته که می‌خواهند همه ناکامی‌های تاریخی زنان را با سکس و مواد مخدر جبران کنند، غافل از آنکه در جستجوی شبحی از آزادی هستند که اتفاقا عین اسارت و بردگی است، بردگی مواد مخدر، بردگی مردان، بردگی همه اراده‌های منفی انسان و در نهایت، بردگی شیطان!

اشتراک گذاری

درباره نویسنده

mm

نقدسینما محفلی است که می‌کوشد تولیدات رسانه‌ای ایران و جهان اعم از سینما، تلویزیون و... را همواره با نگاهی نقادانه و منصفانه بررسی کند. باشد که این تلاش اندک ولی صادقانه، مخاطب را جهت انتخاب درست و بهبود فرآیند «دیدن» یاری نماید.

یک پاسخ قرار دهید